عاقبت وزرای خارجه ایران ۱۳۵۷-۱۳۹۲

مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC

عاقبت وزرای امور خارجه جمهوری اسلامی ایران از سال ۱۳۵۷ تا ۱۳۹۲ درس عبرتی برای همه بازیگران صحنه سیاسی ایران باید باشد. وزارت فرصتی است برای دفاع خردمندانه از حقوق مردم و اعتلای میهن که اگر از آن درست بهره بردای نشود، عاقبت ناخوشایندی را در دنیا و آخرت خلق میکند.  به عاقبت نیک و ناخوشایند وزرای خارجه جمهوری اسلامی ایران نگاهی کوتاه میکنیم. از ده وزیر خارجه ایران پنج وزیر از دایره خودیها حذف شده اند، یک وزیر شهید شده است، دو وزیر سکوت سیاسی اختیار کرده اند، و دو وزیر هنوز دارای کَر وفَر نسبی هستند.

کریم سنجابی (بهمن ۱۳۵۷ تا فروردین ۱۳۵۸)
دکترکریم سنجابی در سال ۱۲۸۳ در کرمانشاه متولد شد. سنجابی پس از انقلاب به مدت ۵۵ روز وزیر امور خارجه دولت مهدی بازرگان بود اما به دلیل مشکلات فراوان استعفا داد. پس از اعلام ارتداد جبهه ملی توسط امام خمینی و دستگیری اعضای جبهه ملی، کریم سنجابی به مدت ۱۴ ماه مخفی بود و سرانجام از راه کردستان به ترکیه و ازآنجا به پاریس و سپس به امریکا در ۲۸ شهریور ۱۳۶۱ رفت و تا آخر عمر آنجا ماند. او در سال ۱۳۷۵ درامریکا درگذشت.

ابراهیم یزدی (فروردین ۱۳۵۸ تا آبان ۱۳۵۸)
دکتر ابراهیم یزدی متولد مهر ماه ۱۳۱۰ در قزوین که پس از استعفای کریم سنجابی به عنوان وزیر خارجه دولت انتخاب شد و مدت زمانی طولانی عهده‌دار این سمت نبود. در دوران وزارت او، ایران از پیمان سنتو خارج شد و به جنبش غیر‌متعهدها پیوست. وی بعدا چندین بار دستگیر و زندانی شد و هم اکنون از نظر حکومت غیر خودی محسوب میشود.

ابوالحسن بنی صدر (آبان ۱۳۵۸ تا آذر ۱۳۵۸)
دکتر ابوالحسن بنی صدر متولد ۲ فروردین ۱۳۱۲ همدان و اولین رئیس جمهور پس از پیروزی انقلاب اسلامی. او در بهمن سال ۱۳۵۸ رئیس جمهور شد و در خرداد ۱۳۶۰ پس از چندی تنش با اعضای حزب جمهوری اسلامی و نهایتاً با امام خمینی، با عنوان عدم کفایت سیاسی توسط مجلس شورای اسلامی از مقام خویش عزل گردید.  وی بعدا از ایران به فرانسه فرار کرد. هم اکنون ساکن فرانسه است و از مخالفین حکومت ایران است.

 صادق قطب‌زاده (آذر ۱۳۵۸ تا مرداد ۱۳۵۹)
متولد ۴ اسفند ۱۳۱۴ که در زمان شورای انقلاب مسئولیت وزارت خارجه را به عهده داشت.او از جمله مشاوران امام خمینی در پاریس و پس از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ وزیر امور خارجه و مدیر عامل سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران و عضو شورای انقلاب بود. صادق قطب‌زاده در ۲۴ شهریور ۱۳۶۱به حکم محمد ری‌شهری در تهران اعدام شد.

محمد علی رجایی (اسفند ۱۳۵۹ تا مرداد ۱۳۶۰)
محمدعلی رجایی در سال ۱۳۱۲ در قزوین به دنیا آمد. او تحصیلات ابتدایی را در قزوین تمام کرد و در ۱۳ سالگی به تهران رفت.او درسال ۱۳۵۷ به وزارت آموزش و پرورش رسید، در ۱۳۵۸ به نمایندگی مجلس رسید و در همان سال در کابینهٔ بنی صدر، به عنوان دومین نخست‌وزیر جمهوری اسلامی پس از بازرگان شرکت داشت. شهید رجایی همزمان با نخست‌وزیری در حدود شش ماه عهده‌دار وزارت امور خارجه نیز بود.  وی در سال ۱۳۶۰ رییس جمهور شد حدود ویکماه بعد در ۸ شهریور به شهادت رسید.

میرحسین موسوی (مرداد ۱۳۶۰ تا آذر ۱۳۶۰)
مهندس میرحسین موسوی در سال ۱۳۲۰ در شهر خامنه در استان آذربایجان شرقی به دنیا آمد. در سال ۱۳۶۰ و در کابینه محمدعلی رجایی، موسوی به عنوان وزیر امور خارجه معرفی شد. پس از آن نیز در دولت محمدجواد باهنر عهده‌دار وزارت خارجه بود. وی بعدا نخست وزیر دولت آیت الله خامنه ای شد. سپس عضو شورای عالی تشخیص مصلحت شد و در سال ۱۳۸۸ کاندیدای ریاست جمهوری شد. اکنون در حبس خانگی در تهران است.

علی اکبر ولایتی (آذر ۱۳۶۰ تا مرداد ۱۳۷۶)
دکترعلی اکبر ولایتی در ۴ تیر ماه ۱۳۲۴ در رستم‌آباد، یکی از روستاهای شمیران به دنیا آمد. در سال ۱۳۴۳ در رشته پزشکی دانشگاه تهران پذیرفته شد و پس از پایان این دوره، تخصص اطفال را در مرکز طبی کودکان دانشگاه تهران و فوق تخصص بیماری‌های عفونی را در دانشگاه جان هاپکینز آمریکا گذراند. او به مدت ۱۶ سال در دوران ریاست جمهوری مقام معظم رهبری و هاشمی رفسنجانی عهده‌دار وزارت امور خارجه بود. ولایتی در حال حاضر مشاور امور بین‌الملل مقام معظم رهبری است.

سید کمال خرازی (مرداد ۱۳۷۶ تا مرداد ۱۳۸۴)
دکتر کمال خرازی متولد ۱ آذر ۱۳۲۳ تهران. از نخستین سمت‌های او بعد از انقلاب، مدیر عاملی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان بود. خرازی که مدیرعامل خبرگزاری ایرنا بود، در زمان جنگ عراق علیه ایران، مسئولیت ستاد تبلیغات جنگ را نیز بر عهده داشت. وی همچنین پیش از انتصاب به سمت وزیر خارجه، مدتی نماینده دائم ایران در سازمان ملل متحد بود. در دوران ریاست جمهوری سید محمد خاتمی به مدت ۸ سال وزیر امور خارجه بود. اواز سال ۱۳۸۵ رئیس و عضو شورای راهبردی روابط خارجی است. او سالهاست که سکوت سیاسی در انظار عمومی اختیار کرده است.

منوچهر متکی (مرداد ۱۳۸۴ تا آذر ۱۳۸۹)
دکترمنوچهر متکی در ۲۲ اردیبهشت ۱۳۳۲ در بندر گز متولد شد. دکتر متکی پس از انقلاب اسلامی در بخش‌های مختلف وزارت امورخارجه دارای پست‌های مهمی بوده و مراتب ارتقاء را بطور تدریجی طی کرده‌است. او در دولت‌ نهم و ۵ ماه نیز در دولت دهم عهده‌دار وزارت خارجه بود و در ۲۲ آذر ماه ۱۳۸۹ در حالی که در مأموریت سنگال بود از این سمت بوسیله احمدی نژاد رئیس جمهور اصول گرا برکنار شد. وی در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۲ کاندیدا شد اما شورای نگهبان دکتر متکی را با سوابق نمایندگی مجلس شورای اسلامی، سالها سفارت، و وزارت، احراز صلاحیت نکرد. وی هم اکنون روزه سکوت سیاسی گرفته است و دارای هیچ پست رسمی در حکومت ایران نیست.

علی اکبر صالحی (بهمن  ۱۳۸۹ تا مرداد ۱۳۹۲)
دکترعلی‌اکبر صالحی در سال ۱۳۲۸ در کربلا متولد و در ۹ سالگی به ایران بازگشت. او فارغ التحصیل رشته دکتری مهندسی هسته‌ای از دانشگاه فناوری ماساچوست است. نماینده ایران در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، نماینده ایران در سازمان کنفرانس اسلامی، معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان انرژی اتمی از جمله سمت‌های علی‌اکبر صالحی است. پس از برکناری متکی از وزارت خارجه، صالحی مدتی سرپرست این وزارتخانه بود و سپس به عنوان وزیر خارجه منصوب شد.

کلیدواژگان: ایران، وزارت خارجه، وزرای خارجه ایران، کریم سنجابی، ابراهیم یزدی، ابوالحسن بنی صدر، صادق قطب زاده، محمدعلی رجایی، میرحسین موسوی، علی‌اکبر ولایتی، سید کمال خرازی، منوچهر متکی، علی‌اکبر صالحی.