مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC
در یک سال گذشته روابط ایران و عربستان همچنان با چالشهایی روبرو بوده است. در این حال هر چند دولت آقای روحانی تلاش هایی را برای کاهش تنش در روابط با عربستان برداشته است، اما روابط ریاض و تهران همچنان با چالشهایی روبرو است. در همین راستا برای بررسی روابط و چالش ها و راهکارهای برون رفت از آن گفتگویی با دکتر مهدی مطهرنیا داشته ایم:
واژگان کلیدی: روابط ایران و عربستان، آینده روابط ایران و عربستان، چالشهای روابط ایران و عربستان، راهکارهای برون رفت از تنش در روابط ایران و عربستان، روابط ریاض و تهران
مرکز بین المللی مطالعات صلح: اگر به یک سال گذشته روابط ایران و عربستان داشته و نگاهی مقایسه ای به روابط با گذشته داشته باشیم این روابط چه تفاوتی با گذشته دارد؟
آنچه که در سالهای گذشته پشت سر گذاشته ایم، ایجاد فضای دگر ساخته خود پرداخته در منطقه خاورمیانه در چارچوب تحرکات فرقه ای و افزایش تنش های فرقه ای شدید میان شیعیان و اهل تسنن در خاورمیانه بوده است. این امر به گونه ای هدایت و رهبری شده است که از منظر تحلیلی می توان در پس آن یک فضای گفتمانی تنش زا بین ایران و عربستان را مشاهده کرد. به گونه ای که دو کشور قدرتمند جهان اسلام به جای هم پیوندی با یکدیگر و ایجاد فضای مثبت گفتمانی در چارچوب شریعت دینی واحد خود به نوعی رودرویی هستند. از این جهت این رویکرد رویکردی دگرخواسته ی خودپرداخته است. چرا که اساس ایجاد تنش های فرقه ای درمنطقه خاورمیانه همواره در طول تاریخ بیش از آنی که ریشه های درونی داشته باشد بهره برداری از ریشه های درونی برای دگرپرداختگی آن در عرصه داخل بوده است. در سال گذشته نیز این روابط تا مرزهای نوعی جنگ نیابتی بین ایران و عربستان به عنوان دو نماد تشیع و تسنن در منطقه خاورمیانه در منطقه جغرافیایی سوریه بروز و ظهور پیدا کرد. به گونه ای که از یک سو گروه های تکفیری حمایت شده از سوی عربستان سعودی و از سویی نیز گروه هایی دیگر در داخل سوریه با سویه گیری که اساسا در تحلیل نهایی به سمت و سوی ایران شکل و محتوا می پذیرفت درگیر شدند. در این امر رویکردهای موجود در صحنه علمیاتی سوریه خارج و به لبنان نیز انتقال یافت، به گونه ای که طرح های متفاوتی از ترور و ایجاد فضای بمب گذاری در چارچوب تحرکات ضد حزب اله را شاهد بودیم (که نمی توان حمایت عربستان از انان را کتمان کرد) انجام شد و به گونه ای پیش رفت که نوعی جنگ نیابتی در این منطقه جغرافیایی شکل گرفت.
مرکز بین المللی مطالعات صلح: مهمترین متغیرهای منطقه ای و بین الملی در افزایش تنش بین ایران و عربسان چه بوده است؟
آنچه در این مورد باید گفت بازتعریف تئوری جنگ نامتعادل توسط ایالات متحده امریکا در مرحله اول بر ضد جمهوری اسلامی ایران بود. به گونه ای که هدف این اجماع جهانی و منطقه ای و هم پیوندی این اجماع منطقه ای و بین المللی بر علیه جمهوری اسلامی ایران شکل گرفت. یعنی تا حد زیادی غرب در این زمینه بر مرکزیت پرونده هسته ای موفق بود و رویکردهای ایران هراسی در سطح منطقه ای به گونه ای عمل کرد که هم اکنون می توان عربستان را نوعی پرچمدار تحرکات بر ضد جمهوری اسلامی ایران در دوران هشت ساله دولت احمدی نژاد دانست. به گونه ای که ما شاهد ایجاد فضای گفتمانی تشدید کنننده بحران در ارتباط با جمهوری اسلامی ایران در منطقه توسط همگرایی بیشتر عربستان و رژیم اسرائیل بوده و این امر به وضوح نشان داده شد. از سوی دیگر تحرکاتی که تحت عنوان سیاست خارجی فعالانه با ادبیات غیرمدبرانه از سوی دولت نهم و دهم در بعد منطقه ای و بین المللی شکل پذیرفت و موجب ادعای مدیریت جهانی شد از رویکردهای منطقه ای بازماند. در واقع مخالفان با فضا سازی در مورد مدیریت جهانی و قدرت مندتر شدن ایران توانست کمک شایانی نیز در جهت بزرگنمایی قدرت ایران و تبدیل آن به عنوان نوعی تهدید منطقه ای برای کشورهایی چون عربستان شکل و محتوا بخشد . به گونه ای که تئوری جنگ نامتعادل توانست بیشترین بهره را از آن ببرد. چنانچه مطرح کردن هلوکاست هم فضایی ایجاد کرد تا جمهوری اسلامی ایران در محاق اجماع منطقه ای و بین المللی قرار دهد. جدا از این با تعریفی که از قدرت طلبی ایران صورت گفت ایران هراسی به عنوان یک عامل اساسی به نوعی باور تبدیل شد. به گونه ای که کشورهایی مانند عربستان را در توجیه افکار عمومی برای ایجاد اجماع منطقه ای بر ضد جمهوری اسلامی ایران کمک کرد. بر این اساس نیز تشدید این معنا نیز از سوی کشورهای غربی صورت پذیرفت. چنانچه ارسال شصت و شش میلیار د دلار اسلحه تهاجمی برای نخستین بار به منطقه خاورمیانه (که بخش قبال توجهی از آن به عربستان داده شد) تشدید کننده نوعی اصطکاک بود و نشان داد نوعی ائتلاف عربی برضد ایران به جای اسرائیل و اشغال فلسطین در حال شکل گیری است. چنانچه اسرائیل نوعی فضای تنفس و حتی نوعی هم پیوندی با کشورها یافت و اجماع چهار به علاوه یک شکل گرفت. لذا از سوی فشارهای بیرونی و در درون هم فقدان عمق استراتژیک و درک سیاست خارجی در دولت نهم و دهم موجب تشدید تنش با عربستان بود که مصادیق مختلفی را به خود پذیرفت.
مرکز بین المللی مطالعات صلح: در شرایط کنونی پرونده هسته ای چه نقشی در تنش ایران و عربستان داشته است؟
پرونده هسته ای ایران مرکز ثقل تحرکات موجود بر ضد جمهوری اسلامی ایران در آفرینش اجماع بین المللی و منطقه ای بوده است. بالطبع در این جا پرونده هسته ای توانست در کنار پرونده مربوط به سوریه عامل تشدید کننده اجماع منطقه ای و بین المللی بر ضد ایران باشد و فرقه گرایی را تشدید کند .آنچه مهم است غرب خواهان ایران در پرونده هسته ای از پرونده هسته ای و سوریه برای ایجاد فضای مناسب در جهت اجماع منطقه ای بر ضد تحرکات هسته ای ایران نیز عمل کرد.
مرکز بین المللی مطالعات صلح: وزیر خارجه ایران گفت: از اصول اساسی ایران ایجاد بهترین رابط برادرانه با کشورهای همسایه است.وی بر تلاش ایران برای برقراری بهترین روابط با عربستان در سطح روابط دوجانبه تاکید کرد.در این حال راهکارهای برون رفت از وضعت موجود در روابط ایران و عربستان چیست؟
نخستین نکته آن است که از منظر تعریف گفتمانی ایران و عربستان باید بپذیرند که در جهان اسلام دو قطب اصلی تعریف تشیع و تسنن از نظر عملیاتی هستند و حق طرف مقابل در این چارچوب را بدانند و حوزه های عملیاتی یکدیگر را به رسمیت شناسند. در مرحله دوم ایجاد اطمینان میان دو قدرت اصلی منطقه در چارچوب جغرافیای سوریه باید انجام گیرد. به گونه ای که بتوان نبود اطمینان راحل کرد و حتی نیروهای تندر در تهران و ریاض را (که مایل به بهبود روابط دو کشور نیستند) را مدیریت کرد. به علاوه کشورهای عربی با مرکزیت عربستان را در مورد مساله هسته ای ایران از نگرانی خارج کرد و ایران نیز از طرف های متفاوت در بحرین، عراق، لبنان و سوریه که در واقع نزدیکی فکری با ایران دارند در جهت ایجاد وحدت بین ایران و عربستان بهره جوید. عربستان نیز از حمایت مالی شورشیان سوریه دست بردارد و متحد دیرین اسد نیز حمایت هایی در حل بحران سوریه انجام دهد. همچنین با استفاده از پتانسیل های موجود در این مورد(بویژه حضرت آیت اله هاشمی) برای ایجاد فضای مناسب و در نظرگرفتن ساز و کارهایی در جهت حل و فصل و نزدیک کردن دیپلماسی سود برده شود.
گفتگو از فرزاد رمضانی بونش
The post چالشهای روابط ایران و عربستان و راهکارهای برون رفت – گفتگو با دکتر مهدی مطهرنیا appeared first on مرکز بین المللی مطالعات صلح.