محمد رضا فرقانی
کارشناس اوراسیا
مرکز بین المللی مطالعات صلح – IPSC
روابط ایران و روسیه در یک سال گذشته:
روابط ایران و روسیه در سالهای اخیر بهویژه بعد از تحولاتی که در منطقهی خاورمیانه شاهد آن بودیم، روند توسعه و رو به رشدی داشته است. در بحران سوریه،زمانی که کشورهای غربی و امریکا با متحدین عرب خود برای ساقط کردن رژیم بشار اسد متحد شده بودند، سوریه، روسیه و ایران با اشتراک نظر و دیدگاه مشترک که پیدا کردند، سیاستهای خود را در جهت حمایت از بشار اسد تنظیم کردند. در این میان از همانجا روند رو به رشد توسعهی روابط دو کشور ایران و روسیه آغاز شد. از طرف دیگر دیدارهای مختلفی که طی یک سال و نیم اخیر بین روسای جمهور ایران و روسیه در مناطق مختلف و در حاشیهی کنفرانسهای متعدد برگزار شد، اگر چه حالت دوجانبه ای نداشت، اما مذاکرات و ملاقات روسای جمهور دو کشور نقش مهمی را در درک و تفاهم متقابل در قبال اوضاع جهانی ایفا کرد. این رویکرد باعث شد که روابط دو کشور بیش از پیش به یکدیگر نزدیک شود.
در بعد دیگری تحولات اوکراین و اقدامات یکجانبهی امریکا و اروپا علیه سیاستهای روسیه در اوکراین و همین طور در قبال کشورهای مشترک المنافع، عامل دیگر نزدیکی روسیه به ایران شد. در این شرایط دو کشور به درک کاملا عمیقی از سیاستهای یکجانبهگرایانهی امریکا و اروپا در قبال مسائل بین المللی رسیدند. گذشته از این تحریم روسیه توسط کشورهای اروپایی و امریکا و استفاده از سلاح تحریم علیه مسکو نیز باعث نزدیکی بیش از پیش روسیه و جمهوری اسلامی ایران شد. زیرا جمهوری اسلامی ایران که خود قربانی سیاستهای تحریم امریکا و اروپاست، سالها با این موضوع دست و پنجه نرم کرده و روسیه نیز به این پروسه پیوسته است. در این شرایط این عوامل یا به عبارتی مجموعه این عوامل طی سالهای اخیر و بهویژه یک سال و نیم اخیر باعث توسعه روابط دو کشور به صورت عمیق و استراتژیک گسترش پیدا کند. چنانچه اظهارات مقامات روسیه در بالاترین سطوح در ارتباط با روابط با ایران به خوبی موید این موضوع است.از طرف دیگر سیاستهای واقعبینانهای روسیه در مذاکرات هستهای ایران و همینطور در آژانس انرژی اتمی و شورای امنیت بر عمق روابط در یک سال اخیر افزوده است.
نگاه سیاستگذاران کرملین یا هستهی اصلی سیاست خارجی روسیه به روابط با ایران
عمق سیاست روسیه در مورد روابط با ایران را می توان از جملهی آقای لاوروف میتوان درک کرد. پس از آنکه روسیه مورد تحریمهای اقتصادی امریکا و اروپا قرار گرفت، آقای سرگئی لاوروف وزیر خارجهی روسیه اعلام کرد ما با این تحریمها به دید بهتری از موقعیت ایران و وضعیت ایران در قبال تحریمها میرسیم و اکنون میفهمیم که ایران در چه وضعیتی بوده است. به همین جهت این دید واقعبینانه میتواند نشاندهندهی عمق استراتژیک سیاستهای روسیه در قبال ایران باشد. در واقع مجموع تحولاتی که در صحنهی بین المللی و منطقهای اتفاق افتاده، باعث نگاه عمیق دو کشور نه به صورت لفظی و پروتکلی و تشریفاتی، بلکه به صورت عمیقتر از گذشته به توسعهی روبط با یکدیگر شده است و همین موضوع در جمهوری اسلامی ایران بین مسئولین نیز آشکار و مشخص است.
پیام ها و دستاوردهای دیدار رهبران دو کشور در روسیه
ملاقات سران دو کشور در طی یک سال اخیر بازتابهای بسیار مثبت و محکمی در روسیه داشته است. بسیاری از متفکرین و کارشناسان سیاسی روسی در مقالات متعددی (که در مطبوعات و رسانههای روسیه به تحریر درآورده و منتشر کرده اند)، از این سیاستها و ملاقاتها و مراودات مسکو با تهران استقبال کرده اند و بر ضرورت عمیقتر کردن روابط و جنبهی استراتژیک بخشیدن به روابط دو کشور حرکت کرده اند. در بعد دیگری در ملاقاتهای متعدد ( که گروههای مختلف سیاسی و اقتصادی روسیه و ایران با یکدیگر داشته اند) نیز از نوع رفتار مقامات و مسئولین روسی و حتی نخبگان جامعهی روسیه و بهویژه بازرگانان و بخش اقتصادی این کشور میتوان وضعیت اطمینان بخش و دیدگاه مثبت آنها به روابط با ایران رسید. در بعد اقتصادی روسیه پس از اعلام تحریمهای اتحادیهی اروپا (که ورود مواد غذایی و همینطور لبنی و کشاورزی را از اروپا ممنوع کرد) بسیاری از نگاهها متوجه جمهوری اسلامی ایران شد. در حال حاضر هم بازرگانان و تجار روسی تلاشهای زیادی برای تامین نیازهای خود از بازار ایران کرده اند و به سوی ایران روی آورده اند. علاوه براین برگزاری نمایشگاههای تجاری و اقتصادی که در همین مدت در دو کشور و با حضور فعال فعالان بخش اقتصادی دو کشور مفید بوده و در حال حاضر در بعد اقتصادی نیز روابط دو کشور سیر صعودی پیدا کرده است. در این بین موضوع همکاری دو کشور در بخش انرژی نیز مزید بر علت شده و بر اساس مذاکرات و گفت و گوهایی بین دو کشور مقامات روسیه اعلام آمادگی کردند که با خرید بخشی از نفت صادراتی ایران به مبادلهی پایاپای کالا با ایران بپردازند. این امر خود موجب افزایش تساعدی روابط بازرگانی و حجم روابط اقتصادی دو کشور خواهد شد. بنابراین آنچه که در عمل و در صحنهی عمل شاهد هستیم، نوعی صداقت در رفتار و اعمال روسهاست که به طرف تعمیق روابط خود با ایران روی آوردند و در این جهت تلاش میکنند.البته خوشبختانه بااستقبال خوبی هم در جمهوری اسلامی ایران مواجه شده است.
آیندهی روابط و نقش متغیرهای دخیل
آیندهی روابط دو کشور بسیار مثبت و روشن است. با توجه به زیادهخواهیها و سیاستهای یکجانبهگرایانهی امریکا و متحدین غربی در صحنهی روابط بین الملل، روسها کاملا به این نتیجه رسیدهاند که میبایست با کشورهایی همچون جمهوری اسلامی ایران که در حال مبارزه با تک روی امریکا و غرب در دنیا است همکاریهای جدیتری داشته باشند. از طرف دیگر روسها با قطع امید از غربیها و امریکاییها نیاز به متحدین جدیدی برای خود در دنیا بهویژه در آسیا دارند. به همین جهت در صورت وجود صداقت در رفتار مسئولین و مقامات دو کشور میتوانیم آن را ضامن روابط رو به گسترش دو کشور و حرکت آن به سوی روابط استراتژیک بدانیم.
واژگان کلیدی: تعمیق روابط ایران و روسیه، مناسبات، ایران ، روسیه،
The post علل تعمیق روابط ایران و روسیه در یک سال گذشته appeared first on مرکز بین المللی مطالعات صلح.