مرکز بین المللی مطالعات صلح-IPSC
با رای اکثریت آرا نمایندگان پارلمان اوکراین، ویکتور یانوکوویچ از ریاست جمهوری این کشور برکنار شد. در ادامه پارلمان “الکساندر تورچینوف” را که امروز به عنوان رئیس پارلمان انتخاب شده بود، به ریاست دولت انتقالی این کشور منصوب کرد. وی قرار است تا برگزاری انتخابات زودهنگام ریاست جمهوری در بیست و پنجم ماه می اداره کشور را به دست بگیرد. این امر بهانه ای شد تا در گفتگویی با دکتر مطهرنیا به تحولات اوکراین و پیامدهای آن بویژه بر منافع ملی ایران توجه کنیم.
واژگان کلیدی: تحولات اوکران، پیروزی غربگراها در اوکراین، روسیه و اوکراین، روسیه و تحولات اوکران ، تحولات اوکران و پیامدهای آن بر منافع ملی ایران
مرکز بین المللی مطالعات صلح: پارلمان اوکراین پس از برکناری رئیس جمهوری این کشور “الکساندر تورچینوف” را به عنوان رئیس دولت انتقالی انتخاب کرد. مهمترین عوامل حضور غرب گرایان در کیف و برکناری رئیس جمهور چیست؟
آنچه باید بدان توجه کرد در وهله نخست بافت متن جرایانات در اوکراین و کیف است. اوکراین در دوران گذار به سر می برد و از منظر بعد زمانی در دوران بحران زا و بحران زی است. پارامتر دوم به موقعیت جغرافیایی اوکراین بر می گرد. همچنین موقعیت جمعیتی این کشور به گونه ای است که از یک سو اروپایی است و به عنوان کشوری اروپایی در حوزه اروپا است و از سوی دیگر از منظر جغرافیای تاریخی متصل به شوروی و همچنین تحت نفوذ تاریخی مسکو قلمداد می شود. در این جا هم بعد مکانی جغرافیایی به انواع دیگر اضافه می شودو آن را تشدید میکند. از سوی دیگر اگر بعد فضا را به این امر اضافه کنیم باید گفت عدم استحکام ساختار قدرت در کشورهای تازه استقلال یافته مانند اوکراین در اداره امور کشور و وابستگی به اقطاب قدرت قدیمی و اصطکاک این اقطاب قدرت با ساختار کنونی قدرت در نظام بین المل ( که خود نیز در دوران گذار به سر میبرد) این بحران زا و بحران زی بودن در مرحله نخست و دوم را تشدید می کند. در سطح تحلیل خردتر پژواک این امر در تقسیم بندی جمعیتی در اوکراین و وجود درصدی طرفداران کشور روسیه در اوکراین و در درصدی طرفداران اروپایی و غرب عامل چالش است. در این راستا با توجه به این عوامل بازی بازیگران بیرونی می تواند در بحران موثر باشند. بازیگران بیرونی از یک سو روسیه و از سوی دیگر اروپا و امریکا در سوی دیگر در این وزن کشی قرار دارند. اما اروپایی ها و امریکایی ها در بافت های موقعیتی مطلوب ناشی از گذار بین الملل توانسته اند در زمانی که روسیه مدعی رویاروی با قدرت های دیگر است نشان دهند که اگر مسکو در سوریه و خاورمیانه فشار زیادی وارد کند این امکان وجود دارد که غرب خود را در مرزهای روسیه برای فشار به مسکو مجهز کند.
مرکز بین المللی مطالعات صلح: استقبال اروپایی ها و امریکایی ها از مخالفان اوکراینی و رویایی غرب و مسکو و اکنون نیز شکست دولت و پیروزی غربگرایان چه پیامدهای امنیتی، ژئوپلتیکی و سیاسی برای روسیه دارد؟
اوکراین دروازه غشای امنیتی روسیه است به گونه ای که باید آن را باید یکی از مهم ترین حفره های امنیتی برای روس ها تلقی کنیم. این امر چه از منظور ژئوپلتیک و چه از منظر ژئو استراتژیک و ژئو اکونومیک مهم است. لذا باید بگوییم جایگاه اوکراین ویژه است. اوکراین از منابع غنی برخودار است، دارای جمعیتی کارآزموده است و از نظر جغرافیا و جمعیت دارای جایگاه بالایی است. در این حال اوکراین متمایل به غرب با سیاستمدارانی وزیده (که بتوانند زمینه همگرایی ملی را پیدا کنند) میتواند برای روسیه نه تنها خطرناک از نظر زمانی باشد، بلکه الگویی برای تمایل دیگر کشورهای منطقه به سمت تمایلات غربی باشد. این امور میتواند در کنار دیگر مولفه ها ایجاد نگرانی کند و سبب شود روسیه نتواند جبهه متحد نزدیک به روسیه را در برابر دولت آینده تمایل به غرب بسیج کند. لذا بیش از اکنون باید منتظر بازتاب ها و پیامدهای این رویداد بر روسیه باشیم.
مرکز بین المللی مطالعات صلح: تاثیر تحولات اوکراین بر رویکردهای خاورمیانه ای روسیه در سوریه و خاورمیانه و گسترش ناتو به سوی شرق چیست؟
از زمانی که پوتین در کنفرانس امنیتی مونیخ با نوعی ادبیات برخاسته از دوران قدرتمندی شوروی سخن گفت اتاق های فکر در امریکا و کشورهای همپیمان با آن به سمت و سوی ایجاد نوعی فضا حرکت کردند که بتوانند بازیگری روسیه را از سطح نخست بازی های بین المللی به لایه های پایین تر نقل مکان دهند. روسیه پوتین با نگرش های رئالیستی و در عین حال در توهمات ناشی از ابرقدرتی گذشته بر آن است به احیا عظمت روسیه در قالب دولت مقتدر جهانی وارد عمل شود. چنانچه در خاورمیانه با توجه به حمایت روسیه از اسد غربی ها تلاش کردند سطح بازیگری روسیه را در برابر عربستان قرار دهند. در مقابل یک از مشکلات کلیدی پوتین عدم توجه به عمق مساله و تهدید عربستان بود. یعنی در واقع پوتین سطح بازی مسکو را رسما در برابر عربستان قرار داد. در حالی که اگر چه عربستان در سوریه در برابر روسیه بود، اما بازیگر رویاروی روسیه عربستان نیست بلکه امریکا است. اما پوتین نشان داد که بازیگری غربی ها در پایین آوردن سطح بازیگری روسیه موفق بوده است. چنانچه امروزه باید روسیه باید در برابر بازیگران مانند ترکیه و عربستان به توازن قدرت بیاندیشد نه در برابر امریکا. در این راستا زمانی که روسیه با ایران در پشت اسد در ژنو دو قرار گرفتند و رویکردهای را شکل می دادند من اشاره کرده بودم که غرب در آسیای میانه یا جای دیگر مساله ای را برای روسیه ایجاد خواهند کرد.
مرکز بین المللی مطالعات صلح: جدا از سناریوهای آینده اوکراین رخدادهای اخیر این کشور چه تاثیری بر منافع ملی ایران خواهد گذاشت؟
ایران از همه ظرفیت ها موجود در جهت شکاف انداختن بین مسکو و واشنگتن در سی و پنج ساله اخیر استفاده کرده است . ممکن است این ایده به نظر برسد که با توجه به رویارویی غرب و اروپا با روسیه در اوکراین اکنون روسها می توانند در مسائلی مانند پرونده هسته ای ایران و سوریه بیشتر در کنار ایران قرار گیرند، اما من فکر میکنم این امر نتیجه غایی نخواهد بود. نتیجه غایی آن است که وضعیتی فرصت گونه برای ایران فراهم نیامده است، بلکه این وضعیت حامل نوعی تهدید پنهان هم هست. چرا که در نهایت امریکا می تواند با در نظر گرفتن اوکراین در سبد خود در نظام بین المللی در معادله نهایی بازی شکل دادن به نظم جهانی بر سر اوکراین با روسیه معامله کند و این برای ایران، سوریه و… در منطقه نوعی تهدید هم هست.
گفتگو از فرازد رمضانی بونش
The post تحولات اوکراین و پیامدهای آن بر منافع ملی ایران -گفتگو با دکتر مهدی مطهرنیا appeared first on مرکز بین المللی مطالعات صلح.